تلفظ حروف هنگام قرائت

این حروف یک حرفی نوشته می شوند ولی هنگام تلفظ و خواندن 2 یا 3 حرفی خوانده می شوند. 
حروفی که اسامی شان به همزه ختم می شود مانند راء، هنگام تلاوت در قرآن بدون همزه تلفظ 
می شوند، لذا اسامی حروف مقطعه 2 یا 3 حرفی اداء می شود:

·         دو حرفی: حا، را، طا، ها، یا.

·         سه حرفی: الف، سین، صاد، عَین، قاف، کاف، لام، میم، نون.

·         لازم به تذکر است که تمام قواعد تجویدی حروف اعم از ادغام، اظهار، اخفاء و احکام مد هنگام تلاوت این حروف رعایت می شود.

به علت سکون لازم مظهر تمام حروف مقطعه ی 3 حرفی به اندازه شش الف کشیده می شوند.

تعریف وقف

کلمه وقف در لغت به معنای سکـون، از حرکت باز مانـدن یا بازداشتـن و در اصطلاح قرائت, عبارت است از: قطع صوت در هنگام قرائت, همراه با تجدید نفس و سپس ادامه قرائت.

وقف بر آخر کلمات به دو روش صورت می‌‌گیرد:
1ـ ابدال؛
2ـ اسکان.

موارد وقف ابدال

1ـ هاء تأنیث (تاء گرد)
وقتی آخرکلمه به هاء تأنیث (تاء گرد) ختم می‌‌گردد، این نوع تاء در وقف به هاء ساکنه تبدیل می‌‌شود. 
مثال: (رَحْمَةَßرَحْمَهْ) ـ (نِعْمَةٍßنِعْمَهْ) ـ (حَیٰوةُßحَیٰوهْ) ـ (التَّوریةßُ التَّورَیهْ) ـ (الصَّلٰوةِßالصّلوهْ) ـ 

2ـ تنوین 
درکلماتی که به تنوین نصب ( اً) ختم شده‌اند، این تنوین در وقف به الف مدی تبدیل می‌‌شود.
مثال: (حِساباًßحِسابا) ـ (هُدًیßهُدٰی) ـ (مآءًßماءٰا)

در کلمات ذیل، حرف مفتوح آخر کلمه، هنگام وقف, بر‌خلاف قاعدۀ اسکان، به الف مدی خوانده می‌‌شود: 
اَنَا (در هر جای قرآن) ـ  لٰکِنَّا (کهف/38) ـ  الظُّنونَا، الرَّسولَا، السَّبیلَا (احزاب/10، 66، 67) ـ  قَواریرَا (دهر/15، اولین مورد) ـ  سَلاسِلَا (دهر/3)؛ البته این مورد آخر, به اسکان نیز وقف می‌‌شود.

اقسام وقف بر عبارات قرآنی 
وقف بر دو نوع است: 
الف) اختیاری
ب) اضطراری

 

الف) وقف اختیاری

وقف اختیاری وقفی است که با ارادۀ قاری صورت می‌‌گیرد و خود بر چهار قسم است:

1ـ وقف تامّ
وقف تام وقفی است که کلام از نظر لفظ و قواعد دستور زبان و نیز معنا به بعد از خود وابستگی نداشته باشد (موضوع در عبارت بعدی تغیر کند)؛ مانند وقف بر ﴿وَ اٌولٰئِکَ هُمُ المُفلِحونَ﴾ و ابتدا از ﴿إِنَّ الَّذینَ کَفَروُا ...﴾
حکم وقف تام
در هنگام وقف تام باید وقف کرده و از عبارت بعد ابتدا نمود. 

2ـ وقف کافی 
وقفی است که کلام از نظر لفظ ناقص نیست, اما از نظر معنا و موضوع مورد بحث با عبارت بعد از خود ارتباط دارد (موضوع در عبارت بعدی دارد)؛ مانند وقف بر ﴿فَزادَهُمُ اللهُ مَرَضاً﴾ و ابتدا از ﴿وَلَهُم عَذابٌ ألیم ...﴾
حکم وقف کافی
در وقف کافی، وقف و سپس ابتدا از بعد و نیز وصل آن جایز است.

3ـ وقف حَسَن 
وقفی است که عبارت اول ناقص نیست, اما عبارت بعدی از نظر لفظی ناقص و به قبل وابسته است؛ مانند وقف بر ﴿اَلحَمدُ لِلَّهِ﴾ در آیۀ ﴿ اَلحَمدُ لِلَّهِ رَبِّ العالَمینَ﴾. 
حکم وقف حسن
وقف بر آن بلااشکال است، چون معنا را ناقص نمی‌‌گذارد, اما ابتدا از بعد جایز نیست.

4ـ وقف قبیح 
وقفی است که عبارت اول از نظر لفظ ناقص و به مابعد خود وابسته باشد؛ مانند: وقف بر ﴿فَلَمَّا اعْتَزَلَّهُمْ وَ مٰا یَعْبُدونَ مِنْ دونِ اللهِۙ وَهَبْنا لَهُ اِسْحٰقَ وَ یَعْقوبَ﴾؛ 
حکم وقف قبیح
طبعاً وقف بر آن جایز نیست.

ب) وقف اضطراری

وقفی است که در اثر اتمام نفس، بروز عطسه، فراموشی آیه و ... پیش آید و چاره‌ای به جز وقف نباشد. بدیهی است پس از رفع عامل اضطراری لازم است مجدداً از محل مناسب ابتدا گردد.

علائم شش‌گانه سجاوندی

1ـ «م»
«م» علامت وقف لازم است؛ یعنی وقفْ لازم است و وصل آن موجب تغییر معنی می‌‌شود؛ مثال:

﴿إِنَّما یَسْتَجِیبُ الَّذِینَ یَسْمَعُونَۘ وَ الْمَوْتى یَبْعَثُهُمُ اللَّهُ ثُمَّ إِلَیْهِ یُرْجَعُونَ﴾

2ـ «ط» 
«ط» علامت وقف مطلق است. تأکید می‌‌شود وقف کنید؛ چون موضوع مورد بحث تمام شده است؛ مثال:

﴿ألَم تَعْلَمْ أنَّ اللهَ لَهُ مُلْکُ السَّمٰواتِ وَ الْأرْضِ‌طوَ ما لَکُم مِنْ دونِ اللهِ مِنْ وَلِیٍّ وَ لا نَصیرٍ﴾

3ـ «ج» 
«ج» علامت وقف جایز است؛ در واقع وقف و وصل هر دو جایز است؛ مثال:

﴿نَحْنُ نَقُصُّ عَلَیْكَ نَبَأَهُمْ بِالْحَقِّ ۚ إِنَّهُمْ فِتْیَةٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَ زِدْناهُمْ هُدًى﴾

4ـ «ز»
«ز» علامت وقف مُجوَّز است؛ در واقع وصل آن بهتر است؛ مثال:
                                                                                                                 ز

﴿فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ‌ فَزَادَهُمُ ٱللهُ مَرَضاً وَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِیُمٌ بِمَا كَانُواْ یَكْذِبُونَ﴾

5ـ «ص»
«ص» علامت وقف مرخص است. به علت طولانی بودن نفس، رخصت داده می‌‌شود وقف کنید و از کلمۀ بعد ابتدا نمایید؛ مثال:

 

                         ص

﴿ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُمُ  ٱلأَرْضَ فِرٰشًا وَ ٱلسَّمَاءَ بِنَاۤءً وَ أَنزَلَ مِنَ ٱلسََّمَاۤءً مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ ٱلثَّمَراتِ رِزْقًا لَّكُم فَلا تَجْعَلُواْ لِلَّهِ أَندَادًا وَ أَنتُمْ تَعْلَمُونَ﴾

6ـ «لا»
«لا» علامت وقف ممنوع است؛ یعنی نباید وقف کرد؛ اگر به هر علت وقف کنید، باید حتماً برگردید و از محل مناسب ابتدا کنید؛ مثال:

﴿فَلَمَّا اعْتَزَلَّهُمْ وَ ما یَعْبُدونَ مِنْ دونِ اللهِ‌ وَهَبْنا لَهُ اِسْحٰقَ وَ یَعْقوبَ﴾

1ـ قلی  
معنای اَلوَقفُ اَولیٰ است؛ یعنی وقف بهتر از وصل است.

2ـ صلی 
«صلی» به معنای اَلوَصلُ اَولیٰ است؛ یعنی وصل بهتر از وقف است (مانند وقف مجوّز)

3ـ :. :. 
این دو مجموعۀ سه‌نقطه‌ای (:. :.) علامت وقف معانقه است و اگر به روی دو کلمه نزدیک به هم واقع شود بدین معنا است که بر هر کدام وقف شود، بر دیگری نباید وقف کرد؛ مثال:

وقف بر پایان آیه جزء سنن نبوی (صلّی الله علیه و آله) است؛ حتی اگر ناقص باشد (هر چند در این موارد، وصل بهتر است).