صغاد - صِرَاطُ عَلِیٍّ حَقٌّ نُمَسِّکُهُ

بسم رب الحسین ع

پیرامون موضوع لطمه زدن به خود و گریبان چاک کردن با بررسی منابع معتبر روایی شیعی به دو نوع احادیث برمی خوریم:

 1- احادیثی که در مورد واقعه کربلا آمده و در آنها امام حسین ع اهل بیت خود را از این قبیل کارها بعد از شهادت خود نهی میکند وهیچ روایتی نیست که مضمون آن سفارش یا دستور اهل بیت ع بر لطمه و گریبان چاک کردن باشد هرچند در واقعه کربلا برخی منابع روایی آورده اند که زنان حرم این کار را انجام داده اند اما توجه کنید که نه به دستور امام حسین ع .

 2- احادیثی که به طور کلی این نمونه کارها را در عزاداری نهی می کند و حتی آن را از رسومات جاهلی می داند... لطفا به احادیث زیر توجه فرمایید:

          نمونه اول احاديث:     

«فقالت: هذا كلام من أيقن بالقتل، وا ثكلاه! ليت الموت أعدمنى الحياة، اليوم ماتت امّى فاطمة، و أبى على و أخى حسن، يا خليفة الماضين، و ثمال الباقين ...»

حسين عليه السّلام خواهر انديشمند و ارجمندش را آرامش خاطر بخشيد و او را به شكيبايى و پايدارى در مبارزه و روشنگرى راه سفارش كرد و فرمود:

«يا اختاه! لا يذهبنّ حلمك الشّيطان! تعزّى بعزاء اللَّه، فانّ اهل السّموات و الأرض يموتون، و كلّ شى‏ء هالك الّا وجهه ... و لكلّ مسلم برسول اللَّه أسوة؛ و لطم النساء الخدود، و شققن الجيوب، فترقرقت عيناه بالدموع ....»

 هان اى خواهر ارجمندم! مباد شيطان شكيبايى و بردباريت را ببرد و در اين پيكار سرنوشت ساز فكرى و اجتماعى به آفت ناشكيبايى گرفتار آيى.

خواهرم! راه صبر و شكيبايى را در پرتو اميد بستن به بارگاه خدا پيشه ساز و بدان كه همه آسمانيان و زمينيان، جهان را بدرود مى‏گويند و جز ذات پاك آفريدگار هستى، همه و همه مى‏ميرند و تنها اوست كه زنده و پاينده است.

دخت فرزانه فاطمه عليها السّلام! پدرم امير مؤمنان از من بهتر بود؛ برادرم، حضرت مجتبى، از من شايسته‏تر بود؛ و با اين وصف، رخ بر نقاب خاك كشيدند و به سراى باقى شتافتند و رفتند و ما نيز بايد برويم؛ و پيامبر خدا براى هر انسان توحيدگرا و شايسته‏كردارى اسوه و الگوست [و همگان در سبك و شيوه، روش و منش، رعايت حقوق و حرمت مردم، مبارزه با آفت‏هاى رشد و بالندگى و موانع آزادگى و آزادى و شكيبايى و پايدارى بايد او را سرمشق قرار دهند.] هنگامى كه سخنان آن حضرت به اينجا رسيد، بانوان حرم بر چهره‏هاى خود زدند و گريبان پاره كردند! و اينجا بود كه جام ديدگان حسين عليه السّلام غرق در اشك گرديد و سيلاب اشك از ديدگان فرو باريد و آن مثال مشهور در ادبيّات عرب را به زبان آورد كه:

اگر آن پرنده زيبا و خوشخوان را به حال خود مى‏نهادند، در اوج آرامش و آسايش به خواب مى‏رفت و ترك وطن و يار و ديار را برنمى‏گزيد. «لو ترك القطا ليلا لنام.»[1]                            

فَقَالَ ع يَا أُخْتَاهْ لَا يُذْهِبَنَّ حِلْمَكَ الشَّيْطَانُ تعزى [تَعَزَّ بِعَزَاءِ اللَّهِ فَإِنَّ أَهْلَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ يَمُوتُونَ وَ كُلُّ شَيْ‏ءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ أَبِي خَيْرٌ مِنِّي وَ أَخِي خَيْرٌ مِنِّي وَ لِكُلِّ مُسْلِمٍ بِرَسُولِ اللَّهِ ص أُسْوَةٌ وَ لَطَمَ النِّسَاءُ الْخُدُودَ وَ شَقَقْنَ الْجُيُوبَ فَتَرَقْرَقَتْ عَيْنَاهُ بِالدُّمُوعِ وَ قَالَ لَوْ تُرِكَ الْقَطَاةُ [لَغَفَا وَ نَامَ‏] لَيْلًا لَنَامَ‏[2]

این حدیث نیز هم مضمون حدیث قبلی است.

حسين عليه السّلام خواهر را تسلّى داد و فرمود:

 (يا اختاه تعزّى بعزاء اللَّه، فإنّ سكّان السّموات يموتون و اهل الارض لا يبقون و جميع البرية يهلكون، يا اختاه يا امّ كلثوم! و انت يا زينب و انت يا رقية و أنت يا فاطمه و أنت يا رباب! انظرن اذا أنا قتلت فلا تشققن علىّ جيبا و لا تخمشن عليّ وجها و لا تقلن علىّ هجرا)

. «خواهرم! خود را به آرامش خدا تسلّى ده، چه ساكنان آسمانها مى‏ميرند و زمينيان به جاى نمانند، و ما سوى اللَّه به مرگ گرفتار آيند.

بعد فرمود: «خواهرم امّ كلثوم، و تو اى زينب، و تو اى رقيه و تو اى فاطمه،  و تو اى رباب بنگريد بعد از شهادتم مبادا گريبانى را چاك زده يا چهره‏اى را خراشيده، يا سخنانى ناروا بر زبان رانيد»[3]

لهوف ازمهمترین کتابها در زمینه مقتل الحسین (ع) از سید بن طاووس است.

          نمونه دوم احاديث:     

        - ليس منّا من لطم الخدود؛ و شقّ الجيوب، و دعا بدعوى الجاهليّة.[4]

عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَيْسَ مِنَّا مَنْ ضَرَبَ الْخُدُودَ وَ شَقَّ الْجُيُوبَ‏

وَ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ لَعَنَ اللَّهُ الْخَامِشَةَ وَجْهَهَا وَ الشَّاقَّةَ جَيْبَهَا وَ الدَّاعِيَةَ بِالْوَيْلِ وَ الثُّبُورِ وَ عَنْهُ ص أَنَّهُ نَهَى أَنْ تُتْبَعَ جَنَازَةٌ مَعَهَا رَنَّة[5]

در اینجا چند حديث و روايت در مذمت صورت خراشيدن و گريبان پاره كردن و داد و فرياد به واى و ثبور بلند كردن به هنگام مصيبت ذكر مى‏گردد.

 1-عن ابن مسعود قال: «قال رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله: ليس منّا من ضرب الخدود و شقّ الجيوب »

رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله فرمود: از ما نيست كسى كه به هنگام مصيبت سيلى به صورت خود زند و گريبان خود را پاره كند.

2-و عن ابي امامة انّ رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله قال: «لعن اللَّه الخامشة وجهها و الشّاقّة جيبها و الدّاعية بالويل و الثّبور. »

پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله فرمود: «خدا لعنت كند آن زنى را كه در مصيبت صورت خود را بخراشد، و گريبان خويش را پاره كند، و فرياد واى و ثبور سر دهد (ثبور يعنى هلاكت).»

3- «و عنه صلّى اللَّه عليه و آله انّه نهى ان تتبع جنازة معها رنّة.»

 «پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله از داد و فرياد كردن به دنبال جنازه نهى فرمود.» 4- از عمر بن شعيب نقل شده است كه پنج چيز است كه باعث‏ خشم و غضب خدا است:

الف: غذا خوردن در غير گرسنگى ب: خوابيدن در غير موقع خستگى ج: خنديدن در غير وقت تعجب از چيزى د: داد و فرياد به هنگام مصيبت ه: ساز و برگ نواختن به هنگام نعمت  5- يحيى بن خالد گفت: مردى به خدمت رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله آمد و عرض كرد: اى رسول خدا! آن چيزى كه اجر و پاداش مصيبت را از بين مى‏برد چيست؟ حضرت فرمود: دست راست را به هنگام مصيبت به عنوان ناراحتى به دست چپ زدن اجر مصيبت را نابود مى‏كند. بعد فرمود: صبر حقيقى در صدمه و مصيبت اول است، هر كس صبر كند و به مصيبت راضى شود خدا از او راضى مى‏گردد و هر كسى از مصيبت ناراحت شود و به كار خدا اعتراض كند خدا نيز از او ناراحت مى‏شود. (2) 6- امّ سلمه مى‏گويد: وقتى شوهرم «ابو سلمه» وفات كرد، گفتم غريب شدم و در سرزمين غربت گريه زيادى خواهم كرد، همين كه آماده گريه كردن شدم زنى آمد و خواست با من گريه كند، پيامبر خدا صلّى اللَّه عليه و آله جلوى آن زن را گرفت و فرمود: آيا مى‏خواهى شيطان را در خانه‏اى داخل كنى كه خداوند او را از آن خانه بيرون كرد. امّ سلمه گفت: وقتى پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله اين را فرمود، من از گريه كردن خوددارى كردم.

 (1) 7- امام صادق عليه السّلام فرمود: بدترين جزع و بيتابى اين است كه انسان به هنگام فرياد؛ ويل و عويل برآورد (يعنى بگويد اى واى اى داد) و لطمه به صورت و سينه‏اش بزند و موى سرش را بكند.

هر كس در مصيبت آه و ناله برپا كند صبر را رها كرده است و هر كس صبر كند و استرجاع نمايد يعنى بگويد:

 «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ» و خداوند عز و جل را حمد و ثنا گويد چنين شخصى از كار خدا راضى است و اجرش با خدا است. «1» (2) 8- امام صادق عليه السّلام از پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله روايت كرده است كه آن حضرت فرمود: ضربت زدن مرد با دست خود بر ران خويش باعث از بين بردن اجر و پاداش است.

فصل اين فصل در مورد فضيلت و استحباب استرجاع است.

در اين زمينه چند نمونه از آيات و احاديث ذكر مى‏گردد.

 (1) 1- مستحب است كه مصيبت زده به هنگام مصيبت استرجاع نمايد يعنى بگويد: «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ.».

 «ما از آن خداييم و به سوى او مراجعت خواهيم كرد.» خداوند متعال در قرآن كريم فرمود:

الَّذِينَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ  أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ. «1» «صابران، كسانى هستند كه وقتى مصيبتى به آنها برسد مى‏گويند: ما به فرمان خدا آمده‏ايم و به سوى او رجوع خواهيم كرد اينان كسانى هستند كه الطاف و رحمت خدا شامل حال آنان شده و آنها هدايت يافتگانند.» (2) 2- پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله فرمود: چهار خصلت است كه در هر كس باشد او در بزرگ‏ترين نور الهى است. آن چهار خصلت عبارتند از:

1- كسى كه عصمت و نگهدارى كارش، شهادت به يگانگى خدا و رسالت من باشد. يعنى گواهى به يگانگى خدا و رسالت من او را محافظت مى‏كند.[6]

بى‏تابى در مصيبت و جامه دريدن و صورت خراشيدن‏:

1- نهى شارع مقدس از شق جيب‏

 عن ابن مسعود قال: قال رسول اللَّه (صلّى اللَّه عليه و آله) ليس منّا من ضرب الخدود و شقّ الجيوب.

عبد اللَّه بن مسعود نقل مى‏كند كه پيغمبر اكرم فرمود: از ما نيست كسى كه در مصيبت با دست خود به صورت بزند، يا جامه خود را چاك نمايد.

2- نفرين پيغمبر اكرم به كسى كه در مصيبت صورت بخراشد

عن ابى امامة انّ رسول اللَّه (صلّى اللَّه عليه و آله) لعن الخامشة وجهها و الشّاقّة جيبها و الدّاعية بالويل و الثّبور.

ابى امامه نقل نمود: كه پيغمبر اكرم نفرين كرد به زنى كه در مصيبت صورت خود را بخراشد، يا يخه خود را چاك زند. لعنت به معنى دورى از رحمت خدا است، خصوصا لعن و نفرينى كه رسول خدا نمايد. و كسانى كه وا ويلا بگويند. كه ما هلاك شديم. و بدبخت شديم و نظائر آن.

3- نهى رسول اكرم از تشييع جنازه‏اى كه توأم با ناله و فرياد باشد.[7]

 (3)عن النّبىّ (صلّى اللَّه عليه و آله) انّه نهى ان تتّبع جنازة معها رنّة.

از پيغمبر اكرم نقل شده: كه حضرت نهى فرمود از تشييع جنازه‏اى كه با آن نوحه و فرياد باشد.

4- چند چيز موجب غضب خداست‏

(1)     از عمرو بن شعيب كه يكى از بزرگانست نقل شده: كه او از پدرش نقل كرده كه چند چيز مورد غضب خدا است. خوردن بدون گرسنگى، و خواب روز بدون شب‏زنده‏دارى، و خنده بى‏جا، فرياد و بى‏تابى هنگام مصيبت و تار و طنبور هنگام نعمت.[8]

«1»: «از ما نيست آنكه در وقوع مصيبتى، بر روى خود زند يا گريبان پيراهن خود را بدراند.» و از ابى امامه است كه پيغمبر خداى- صلى الله عليه و آله- فرمود:

 «لعن الله الخامشة وجهها و الشاقة جيبها و الداعية بالويل و الثبور»

 «2» «خداوند تعالى از رحمت خود دور دارد آن زنان را كه در مصيبتى صورت بخراشند و گريبان بشكافند و صداى اى واى و هلاكت بر آورند.» (2) و از آن حضرت است- صلى الله عليه و آله- كه نهى فرمود از تشييع جنازه‏اى كه فريادى به او باشد.[9]

ابو عبد الله صادق (ع) گفت: هر مصيبتى كه در برابر آن صبر و تحمل پيشه كنى و از جانب الله به اجر و پاداش لازم برسى، آن را مصيبت مشمار. مصيبت موقعى تلخ و ناگوار است كه در برابر آن، صبر و تحمل را از دست‏ بدهى و از اجر و پاداش الهى محروم بمانى. 12- ابو عبد الله صادق (ع) گفت: صلاح نيست كه انسان در مرگ عزيزانش، افغان و شيون كند، كار شايسته‏اى هم نيست. اما مردم وظيفه خود را نمى‏شناسند. صبر و استقامت در برابر مصائب بهترين شيوه‏ها است.[10]

پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله به هنگام شهادت جعفر بن ابى طالب به حضرت فاطمه عليها السّلام فرمودند: دخترم در شهادت جعفر طيار «ويل و نكل و حرب» كه به هنگام مصيبت مى‏گويند مگو و آن چه كه تو گفتى راست و درست بود (يعنى پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله خواست بدين وسيله به زنها توجه دهد تا همانند دخترش فاطمه نوحه سرايى كنند).[11]

پدرم رحمة اللَّه عليه از سعد بن عبد اللَّه، از ابى عبد اللَّه جامورانى از حسن بن علىّ بن ابى حمزه، از پدرش از حضرت ابى عبد اللَّه عليه السّلام، وى گفت:

از حضرت امام صادق عليه السّلام شنيدم كه مى‏فرمودند:

براى بنده جزع نمودن و گريستن در تمام امور مكروه و ناپسند است مگر گريستن و جزع كردن بر حسين بن علىّ عليهما السّلام زيرا شخص در اين گريستن مأمور و مثاب مى‏باشد.[12]

... بعد از بیان ثواب بر صرف گریه کردن و برپایی عزاداری بر امام حسین ع – نه رفتارهای دیگر- که تنها سفارش اهل بیت ع در مورد عزاداری بر امام حسین ع است تنها حدیثی که علاوه بر گریه جزع را مکروه نمیداند بر عزای حسین ع این حدیث است.. جزع یعنی بی تابی و نه لطمه یا خراش و غیره.

از ابو عبد اللَّه صادق (ع) سوال شد: مسائلى مطرح مى‏شود كه پاسخ آن را در كتاب خدا نمى‏يابيم و سنتى در آن زمينه وجود ندارد كه در آن بنگريم. آيا مى‏توانيم فكر خود را بكار اندازيم و پاسخ بدهيم؟ ابو عبد اللَّه گفت: نه. باخبر باش كه اگر فتواى تو با حقيقت موافق درآيد، اجر و پاداشى نخواهى برد، و اگر بر خطا باشد بر خداوند تبارك و تعالى دروغ بسته‏اى.

 - رسول خدا (ص) گفت: هر گونه بدعت و نوآورى گمراهى است. و هر گمراهى در دوزخ است. - ابو عبد اللَّه صادق (ع) گفت: دين خدا با مقياس انديشه‏ بدست نمى‏آيد. نديدى كه بانوان در عادت ماهيانه، روزه ماه رمضان را قضا مى‏كنند ولى نماز خود را قضا نمى‏كنند؟ اگر سنت رسول را به منظور استنباط ساير مسائل به مقياس آورند و بر پايه آن پاسخى بپردازند، دين خدا لگدكوب خواهد شد.[13]

و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین